Unieważnienie testamentu własnoręcznego i notarialnego
Testament można podważyć (unieważnić), jeżeli został sporządzony z naruszeniem przepisów prawa spadkowego. Zgodnie z art. 945 § 1 Kodeksu cywilnego testament jest nieważny, gdy spadkodawca sporządził go w stanie wyłączającym świadome powzięcie decyzji, pod wpływem błędu lub pod wpływem groźby. Podważenie testamentu następuje przez podniesienie zarzutu jego nieważności w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku lub o zachowek - nie jest możliwe przy poświadczeniu dziedziczenia przed notariuszem.
Kiedy testament jest nieważny?
Testament jest nieważny, jeżeli - zgodnie z art. 945 § 1 Kodeksu cywilnego - został sporządzony:
- w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli;
- pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, nie sporządziłby testamentu tej treści;
- pod wpływem groźby.
Nieważność testamentu mogą powodować również błędy formalne popełnione przy jego sporządzaniu, na przykład brak podpisu spadkodawcy pod testamentem własnoręcznym albo sporządzenie wspólnego testamentu przez małżonków (testament może zawierać rozrządzenia tylko jednego spadkodawcy).
Jak podważyć testament?
Podważenie testamentu polega na wykazaniu przed sądem, że zachodzi jedna z ustawowych przesłanek nieważności. Zarzut nieważności podnosi się w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku albo w sprawie o zachowek. Ciężar udowodnienia wady spoczywa na osobie kwestionującej testament. Aby unieważnić testament z powodu groźby, dowodem mogą być zeznania świadków; aby wykazać niepoczytalność spadkodawcy - orzeczenia lekarskie, dokumentacja medyczna i opinia biegłego.
Jak podważyć testament własnoręczny?
Podważenie testamentu własnoręcznego (holograficznego) jest możliwe przez wykazanie w postępowaniu sądowym, że został on sporządzony w stanie wyłączającym świadome podjęcie decyzji i wyrażenie woli, pod wpływem groźby albo przez inną osobę niż spadkodawca. Jeżeli istnieją wątpliwości co do autentyczności podpisu lub osoby sporządzającej testament, w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku należy podnieść zarzut nieważności i przeprowadzić dowód z opinii biegłego grafologa, który oceni autentyczność pisma. Gdy wątpliwości dotyczą świadomości i swobody spadkodawcy, do akt dołącza się dokumentację medyczną, na podstawie której biegły ocenia poczytalność w chwili sporządzania testamentu. Dodatkowym dowodem są zeznania świadków.
Czy można podważyć testament notarialny?
Tak, choć podważenie testamentu notarialnego jest z reguły najtrudniejsze. Notariusz jest zobowiązany dbać o to, aby osoba składająca oświadczenie woli była świadoma i działała swobodnie, bez przymusu. Jeżeli jednak biegły sądowy po analizie dokumentacji medycznej i zeznań świadków stwierdzi, że spadkodawca był w chwili sporządzania testamentu niepoczytalny, unieważnienie testamentu notarialnego również jest możliwe. Z kolei testament allograficzny (urzędowy), sporządzony przez oświadczenie woli wobec uprawnionego urzędnika w obecności dwóch świadków, można podważyć przez wykazanie błędów formalnych przy jego powstawaniu.
| Rodzaj testamentu | Najczęstsza podstawa podważenia | Kluczowy dowód |
|---|---|---|
| Własnoręczny (holograficzny) | brak własnoręcznego pisma lub podpisu, niepoczytalność, groźba | opinia biegłego grafologa, dokumentacja medyczna |
| Notarialny | brak świadomości lub swobody w chwili sporządzania | opinia biegłego (psychiatra), dokumentacja medyczna, zeznania świadków |
| Allograficzny (urzędowy) | błędy formalne przy sporządzeniu | dokumentacja procedury, zeznania świadków |
Kto może podważyć testament?
Testament może podważyć każda osoba, która ma w tym interes prawny - przede wszystkim spadkobierca ustawowy, który dziedziczyłby w razie nieważności testamentu, oraz osoba uprawniona do zachowku. Krąg ten obejmuje zazwyczaj dzieci, małżonka i rodziców spadkodawcy, a w braku bliższych krewnych także dalsze osoby powołane do dziedziczenia ustawowego.
Czy testament można podważyć po stwierdzeniu nabycia spadku?
Tak, ale wyłącznie w trybie nadzwyczajnym. Po prawomocnym postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku konieczne jest złożenie wniosku o zmianę tego postanowienia na podstawie art. 679 Kodeksu postępowania cywilnego. Osoba, która była uczestnikiem poprzedniego postępowania, może żądać zmiany tylko wtedy, gdy powołuje się na podstawę, której nie mogła wykorzystać wcześniej, i składa wniosek w ciągu roku od jej uzyskania. Nie można natomiast wzruszyć notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia w drodze zarzutu nieważności testamentu - wymaga to odrębnego powództwa.
W jakim terminie można podważyć testament?
Na nieważność testamentu z powodu wad oświadczenia woli (art. 945 § 2 KC) nie można się powołać po upływie 3 lat od dnia, w którym osoba mająca w tym interes dowiedziała się o przyczynie nieważności, a w każdym przypadku po upływie 10 lat od otwarcia spadku (czyli od śmierci spadkodawcy).
Stwierdzenie nieważności testamentu
Sprawy z zakresu prawa spadkowego bywają trudne dowodowo, dlatego pomoc adwokata może okazać się nieoceniona. Kancelaria Adwokacka adw. Kingi Duduś prowadzi sprawy o stwierdzenie nieważności testamentu, unieważnienie i podważenie testamentu własnoręcznego oraz notarialnego. Jeżeli zastanawiasz się, jak podważyć testament lub kiedy testament jest nieważny, umów się na spotkanie - dane kontaktowe znajdziesz w zakładce Kontakt. Zapraszamy do siedziby Kancelarii w centrum Rzeszowa. Sprawdź również nasz zakres usług z prawa spadkowego.
---
Najczęściej zadawane pytania
- Jak podważyć testament własnoręczny?
Testament własnoręczny podważa się przez wykazanie przesłanki nieważności z art. 945 KC - np. braku poczytalności spadkodawcy, błędu lub groźby - albo braku wymogów formy (brak własnoręcznego pisma lub podpisu). Zarzut podnosi się w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku, a kluczowym dowodem bywa opinia biegłego grafologa. - Czy można podważyć testament notarialny?
Tak. Forma notarialna nie wyłącza możliwości podważenia testamentu, jeżeli spadkodawca w chwili jego sporządzania znajdował się w stanie wyłączającym świadome powzięcie decyzji albo działał pod wpływem błędu lub groźby. Notariusz potwierdza tożsamość i formę, ale jego udział nie ocenia w sposób wiążący poczytalności testatora. - Kto może podważyć testament?
Testament może podważyć osoba mająca w tym interes prawny - przede wszystkim spadkobierca ustawowy, który dziedziczyłby w razie nieważności testamentu, oraz osoba uprawniona do zachowku. - W jakim terminie można podważyć testament?
Na nieważność testamentu nie można się powołać po upływie 3 lat od dnia, w którym osoba mająca w tym interes dowiedziała się o przyczynie nieważności, a w każdym przypadku po upływie 10 lat od otwarcia spadku (art. 945 § 2 KC).