Kredyt hipoteczny po rozwodzie
- kto spłaca i jak się uwolnić od zobowiązania?
Kredyt hipoteczny zaciągnięty przez małżonków w trakcie trwania wspólności majątkowej jest długiem solidarnym w rozumieniu art. 366 Kodeksu cywilnego, co oznacza, że bank może żądać spłaty całości zobowiązania od każdego z byłych małżonków osobno, niezależnie od wyroku rozwodowego i podziału majątku. Sąd podczas podziału majątku może przyznać nieruchomość jednemu małżonkowi, ale nie może zwolnić drugiego z długu wobec banku bez zgody samego banku. Uwolnienie się od kredytu hipotecznego po rozwodzie jest możliwe wyłącznie przez: przejęcie długu przez jednego małżonka za zgodą banku (art. 519 Kodeksu cywilnego), sprzedaż nieruchomości i spłatę kredytu, lub refinansowanie kredytu na jedną osobę.
Co dzieje się z kredytem hipotecznym w momencie orzeczenia rozwodu?
Orzeczenie rozwodu nie zmienia sytuacji kredytowej byłych małżonków wobec banku. W dniu orzeczenia rozwodu ustaje między małżonkami ustawowa wspólność majątkowa, jednak zobowiązanie kredytowe, jako dług zaciągnięty solidarnie, trwa w niezmienionej formie. Bank nie jest uczestnikiem postępowania o podział majątku i nie jest związany żadnymi ustaleniami poczynionymi przez byłych małżonków ani sąd w tej kwestii. Dopóki bank nie wyrazi zgody na zwolnienie jednego z małżonków z długu, oboje pozostają pełnoprawnymi dłużnikami solidarnymi, niezależnie od tego, kto faktycznie mieszka w nieruchomości i kto przelewa raty na konto.
Czy umowa rozwodowa lub wyrok sądu zwalnia z kredytu hipotecznego?
Nie. Umowa o podział majątku zawarta między byłymi małżonkami ani wyrok sądu w sprawie podziału majątku nie zwalniają żadnego z małżonków z długu hipotecznego wobec banku. Zgodnie z art. 519 §1 Kodeksu cywilnego przejęcie długu przez jedną osobę wymaga zgody wierzyciela, w tym przypadku banku. Jeśli bank nie wyrazi pisemnej zgody na przejęcie kredytu przez jednego z byłych małżonków, drugi pozostaje dłużnikiem solidarnym i bank może dochodzić od niego spłaty zaległości, a niespłacany kredyt negatywnie wpłynie na historię kredytową obojga byłych małżonków w BIK.
Jakie są sposoby na uwolnienie się od kredytu po rozwodzie?
Istnieją cztery realne drogi wyjścia z wspólnego kredytu hipotecznego po rozwodzie. Każda z nich ma inne wymagania, koszty i czas realizacji.
| Sposób | Na czym polega | Wymagana zgoda banku | Koszt / czas |
|---|---|---|---|
| Przejęcie długu (art. 519 KC) | Jeden małżonek przejmuje całe zobowiązanie, drugi zostaje z niego zwolniony przez bank | Tak, obowiązkowa | Opłata bankowa 0-3% kwoty kredytu; 1-4 miesiące |
| Refinansowanie kredytu | Jeden małżonek zaciąga nowy kredyt we własnym imieniu i spłaca nim stary kredyt wspólny | Tak (nowego banku) | Prowizja za wcześniejszą spłatę + koszty nowego kredytu; 2-6 miesięcy |
| Sprzedaż nieruchomości | Oboje sprzedają nieruchomość, spłacają kredyt z ceny sprzedaży i dzielą nadwyżkę | Tak (zgoda banku na wykreślenie hipoteki po spłacie) | Koszty transakcji 2-3%; czas zależy od rynku |
| Spłata kredytu przez jednego małżonka i rozliczenie między byłymi małżonkami | Jeden małżonek spłaca raty, a potem dochodzi od drugiego zwrotu połowy zapłaconego długu na drodze sądowej | Nie | Brak kosztów wyjściowych; ryzyko sporu sądowego |
Jak krok po kroku przejąć kredyt hipoteczny po rozwodzie?
Przejęcie długu hipotecznego przez jednego z byłych małżonków, z jednoczesnym zwolnieniem drugiego, wymaga przeprowadzenia formalnej procedury bankowej. Poniżej opisano kolejne kroki tego procesu.
- Przeprowadź podział majątku i ustal, kto przejmuje nieruchomość. Podział majątku może nastąpić w formie umowy notarialnej (szybciej i taniej, jeśli małżonkowie są zgodni) albo w postępowaniu sądowym. Ustalenie, kto przejmuje nieruchomość, jest punktem wyjścia do negocjacji z bankiem - bank będzie wymagał, aby osoba przejmująca kredyt miała samodzielną zdolność kredytową wystarczającą do obsługi całego zobowiązania.
- Oceń samodzielną zdolność kredytową osoby przejmującej kredyt. Bank, rozpatrując wniosek o przejęcie długu, bada zdolność kredytową wyłącznie osoby przejmującej, bez uwzględnienia drugiego małżonka. Jeśli dochody osoby przejmującej są niewystarczające, bank może odmówić zgody na przejęcie długu lub zażądać dodatkowego zabezpieczenia.
- Złóż w banku wniosek o zmianę kredytobiorcy. Każdy bank ma własną procedurę i formularz wniosku. Do wniosku należy dołączyć: odpis wyroku rozwodowego lub umowy o podział majątku (poświadczonej notarialnie), zaświadczenia o dochodach osoby przejmującej, dokumenty tożsamości obojga byłych małżonków. Czas rozpatrzenia wniosku wynosi zazwyczaj od 4 do 12 tygodni.
- Podpisz aneks do umowy kredytowej. Po pozytywnej decyzji banku podpisywany jest aneks do umowy kredytowej, na mocy którego jeden małżonek staje się jedynym kredytobiorcą, a drugi zostaje formalnie wykreślony z umowy. Dokument ten jest podstawą do aktualizacji wpisów w księdze wieczystej nieruchomości.
- Zaktualizuj wpisy w księdze wieczystej. Po podpisaniu aneksu złóż wniosek o zmianę wpisu w dziale II (własność) i dziale IV (hipoteka) księgi wieczystej nieruchomości - przez portal e-sądy lub w Wydziale Ksiąg Wieczystych właściwego Sądu Rejonowego. Koszt jednego wpisu wynosi 200 zł.
Co zrobić, gdy bank odmawia zgody na przejęcie kredytu przez jednego małżonka?
Jeśli bank odmawia zgody na przejęcie długu, najczęściej z powodu niewystarczającej zdolności kredytowej jednej ze stron, były małżonek, który chce przejąć nieruchomość, ma kilka opcji. Po pierwsze, może znaleźć współkredytobiorcę (np. nowego partnera, rodzica lub dorosłe dziecko), który wzmocni zdolność kredytową. Po drugie, może spróbować refinansowania kredytu w innym banku, który oferuje bardziej elastyczne kryteria oceny zdolności. Po trzecie, jeśli żadna z powyższych opcji nie jest możliwa, jedynym rozwiązaniem pozostaje sprzedaż nieruchomości. Były małżonek, który mieszka w nieruchomości i samodzielnie spłaca raty bez zgody banku na przejęcie długu, nie zwalnia tym samym drugiego małżonka z odpowiedzialności wobec banku - bank nadal może dochodzić długu od obojga.
Jak sąd dzieli nieruchomość z kredytem hipotecznym przy podziale majątku?
Sąd w sprawie o podział majątku może przyznać nieruchomość jednemu z byłych małżonków, jednak nie ma uprawnień do rozstrzygnięcia o długu hipotecznym, ponieważ bank nie jest uczestnikiem tego postępowania. W praktyce sąd orzeka wyłącznie o składnikach aktywów - nieruchomości, samochodach, oszczędnościach, a kwestię kredytu pozostawia do uregulowania między byłymi małżonkami i bankiem. Jeśli nieruchomość zostaje przyznana jednemu małżonkowi z obowiązkiem spłaty drugiego (tzw. spłata lub dopłata), sąd zazwyczaj uwzględnia wartość kredytu przy obliczaniu kwoty należnej drugiemu małżonkowi: wartość rynkowa nieruchomości minus pozostały do spłaty kredyt = wartość netto, którą dzieli się między strony.
Czy można podzielić kredyt hipoteczny na dwa osobne zobowiązania?
Nie. Podział kredytu hipotecznego na dwa osobne zobowiązania nie jest możliwy w polskim systemie bankowym, banki nie oferują takiej procedury. Kredyt hipoteczny jest nierozerwalnie związany z nieruchomością jako całością i nie może zostać podzielony proporcjonalnie do udziałów byłych małżonków w nieruchomości. Jedyną drogą do definitywnego rozdzielenia zobowiązania jest pełne przejęcie długu przez jedną osobę (z wykreśleniem drugiej z umowy) albo całkowita spłata kredytu, ze środków własnych lub ze sprzedaży nieruchomości.
Co jeśli były małżonek przestał spłacać kredyt po rozwodzie?
Jeśli jeden z byłych małżonków przestał spłacać raty kredytu hipotecznego po rozwodzie, bank ma prawo żądać spłaty zaległości od drugiego małżonka, niezależnie od ustaleń podziałowych. Zaległości pojawiają się w historii kredytowej (BIK) obojga byłych małżonków, co może utrudnić uzyskanie nowego kredytu przez stronę niewinną. W takiej sytuacji były małżonek, który reguluje zaległości za drugiego, może dochodzić zwrotu zapłaconych kwot na drodze sądowej - na podstawie art. 376 Kodeksu cywilnego (roszczenie regresowe między dłużnikami solidarnymi). Termin przedawnienia takiego roszczenia wynosi 6 lat.
---
Najczęściej zadawane pytania o kredyt hipetyczny po rozwodzie
- Czy intercyza chroni przed odpowiedzialnością za kredyt hipoteczny?
Nie w pełni. Intercyza (umowa o rozdzielności majątkowej) zawarta przed lub w trakcie małżeństwa sprawia, że kredyt zaciągnięty przez jednego małżonka po jej podpisaniu jest jego wyłącznym długiem. Jednak kredyt hipoteczny zaciągnięty przez oboje małżonków - nawet tych z intercyzą - jest długiem solidarnym obojga, ponieważ oboje podpisali umowę kredytową jako kredytobiorcy. - Czy bank musi wyrazić zgodę na sprzedaż mieszkania z kredytem hipotecznym?
Tak, jeśli kredyt nie zostanie spłacony w całości przed transakcją. W praktyce sprzedaż zadłużonej nieruchomości odbywa się w ten sposób, że kupujący przelewa cenę sprzedaży bezpośrednio na konto banku (do kwoty kredytu), a nadwyżkę - na konto sprzedających. Bank wystawia wówczas promesę wykreślenia hipoteki, która jest warunkiem zawarcia umowy notarialnej. - Ile kosztuje przejęcie kredytu hipotecznego przez jednego małżonka?
Koszty zależą od polityki banku i wynoszą zazwyczaj od 0 zł (w bankach oferujących bezpłatną zmianę kredytobiorcy) do 2-3% pozostałej kwoty kredytu jako prowizja za aneks. Dochodzą do tego koszty notarialne umowy o podział majątku (maksymalnie 1 000 zł przy wartości nieruchomości do 1 mln zł) oraz opłata za zmianę wpisu w księdze wieczystej (200 zł). - Czy po przejęciu kredytu przez byłego małżonka mogę kupić nową nieruchomość?
Tak, pod warunkiem, że bank wyda pisemne potwierdzenie wykreślenia z umowy kredytowej. Zanim złożysz wniosek o nowy kredyt, sprawdź raport BIK (bezpłatny raz na 6 miesięcy przez BIK.pl), stary kredyt powinien widnieć tam jako zobowiązanie wyłącznie byłego małżonka. - Czy rozwód z winy małżonka oznacza, że to on musi spłacać kredyt?
Nie. Orzeczenie winy w wyroku rozwodowym nie ma żadnego wpływu na podział długów kredytowych, wina dotyczy wyłącznie rozstrzygnięcia o alimentach między małżonkami (art. 60 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Kredyt hipoteczny pozostaje zobowiązaniem solidarnym niezależnie od tego, które z małżonków sąd uznał za wyłącznie winne rozkładu pożycia.
---
## O autorze artykułu
Artykuł przygotowany przez zespół Kancelarii Adwokackiej adw. Marcin Cwik i adw. Szymon Dudus w Rzeszowie. Kancelaria prowadzi sprawy o podział majątku wspólnego małżonków, w tym nieruchomości obciążonych kredytem hipotecznym, oraz reprezentuje klientów w negocjacjach z bankami i postępowaniach sądowych przed Sądem Rejonowym i Sądem Okręgowym w Rzeszowie.